5 lessen uit wijkbezoek Leidsche Rijn: wat de grootste VINEX-locatie van Nederland ons leert over sociale duurzaamheid
DGBC trok samen met de deelnemers van de Alliantie Sociale Duurzaamheid het centrumgebied van Leidsche Rijn in en ging in gesprek met de gemeente Utrecht en lokale partners (RAUM, Buurtwerkkamer, Indekerngezond). Wat kunnen we leren van initiatieven op het gebied van sociale duurzaamheid in één van de grootste VINEX-locaties van Nederland en één van de snelst groeiende stadsdelen van Utrecht?
Uit de onderlinge gesprekken kwamen de volgende 5 inzichten:
1. Gemengd wonen vraagt om een bewuste keuze
Anders dan andere stadsdelen van Leidsche Rijn, wordt in Leidsche Rijn Centrum bewust ingezet op gemengd wonen waarbij naast ruimte voor ‘reguliere’ huurders ook ruimte wordt gemaakt voor starters en bewoners die kwetsbaar zijn. Het idee is dat dit resulteert in een balans tussen zwakke en sterke ‘schouders’ die elkaar kunnen ondersteunen, omdat ze vlak bij elkaar wonen en elkaar vaak treffen. In het project BUUR komt dit bijvoorbeeld terug. Dit is een complex van 454 woningen (sociale huur en middenhuur) waarin bewoners elkaar helpen, een woonvereniging vormen en samen activiteiten kunnen organiseren in bijvoorbeeld de gemeenschappelijke ruimte. Ook is er een 24-uurslocatie van zorgorganisatie Lister in het complex gevestigd.
2. Individuen kunnen als sleutelfiguur de wijk optillen
Individuen kunnen een sleutelrol spelen bij het organiseren van positieve maatschappelijke dynamiek in de wijk. Een goed voorbeeld hiervan is RAUM. Dit is een culturele en creatieve ontmoetingsplek in Leidsche Rijn. Na 12 jaar planontwikkeling met weinig succes koos de gemeente er in 2016 voor om creatieve ‘placemaking‘ centraal te stellen. Sleutelfiguur Trudie Timmerman vanuit de gemeente nam de leiding. In samenwerking met culturele en sociale organisaties, bewoners, architecten en vastgoedprofessionals groeide het uit tot een levend plein met ruimte voor dans, theater, beeldende kunst en ondernemerschap. In de gebiedsontwikkeling was het plein met de culturele RAUM-programmering bedoeld als een tijdelijke invulling. Echter door het leiderschap van sleutelfiguren en het succes onder bewoners krijgt RAUM vanaf 2029 een nieuw en blijvend cultureel gebouw, dat programmatisch voortbouwt op de tijdelijke invulling die succesvol is gebleken.
3. Maatschappelijke waarde zit niet altijd in cijfers, wel in verhalen
De waarde van maatschappelijke voorzieningen is niet altijd in cijfers uit te drukken. Zelfs heel vaak niet. Maar wél in verhalen. Indekerngezond en de Buurtwerkkamer zijn maatschappelijke ontmoetingsplekken in de buurt, die een plek bieden voor rust en hulpvragen. Zo kun je er terecht voor ondersteuning bij het invullen van formulieren, maar ook bijvoorbeeld voor een betaalbare lunch. Een opkomst van 10 personen bij een lunchactiviteit ziet er cijfermatig niet heel indrukwekkend uit, maar de deelnemers zijn wel vaak precies de personen die de ontmoeting het hardst nodig hebben. Wie de verhalen van mensen kent, kan beter inschatten wat een plek werkelijk betekent voor de bewoners van de wijk.
Door terugtrekkende initiatiefnemers en subsidieverleners moeten beide initiatieven sluiten. Deze ontwikkelingen staan niet op zichzelf. In heel Nederland staan buurtvoorzieningen onder druk. Tegelijk is er een toenemend bewustzijn dat aandacht voor voorzieningen, ontmoeting en (sociale) bereikbaarheid bijdraagt aan gezondheid en welzijn. Het ontbreekt in deze plannen echter vaak aan de waardering van de zachtere aspecten van een gebiedsontwikkeling.
4. Ontmoeting vraagt aandacht op meerdere niveaus
In Leidsche Rijn Centrum vragen eenzaamheid en mentale gezondheid om aandacht. Het is dan van belang dat bewoners elkaar in hun eigen omgeving kunnen ontmoeten. Zelfs binnen de wijk ergens naartoe gaan, kan al een te grote drempel vormen. Soms is een praatje op straat of een begroetend knikje genoeg. Voor anderen is er behoefte aan herhaaldelijk contact, waarbij een Buurtwerkkamer – een ruimte waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen en waar ruimte is voor persoonlijke groei – als plek kan faciliteren. Vanuit de coördinator van de Buurtwerkkamer werd benadrukt, dat het van belang is hierin te voorzien op meerdere niveaus. De behoefte aan lokale ontmoeting kan een concreet aanknopingspunt zijn voor ontwikkelaars en beleggers. In deze gids kun je onder andere teruglezen hoe je dit kunt invullen, zie hiervoor vanaf pagina 26 en 48.
5. Meer samenwerking met beleggers zoeken
Beleggers zijn bij de partijen die we hebben bezocht niet zichtbaar in het stadsdeel, terwijl ze wel een grote rol spelen in het financieren van de ontwikkeling van Leidsche Rijn. Een breed speelveld van partijen is actief in de buurt en helpt bij de ontwikkeling van gemengd wonen, maatschappelijke voorzieningen en creatieve ‘placemaking’. Beleggers spreken de wens uit om meer betrokken te worden in de dialoog met andere partijen, omdat zij vastgoed voor de langere termijn in bezit hebben. En dus een rol van betekenis kunnen spelen en ook belang hebben bij een positieve uitkomst. De zoektocht zit in het vinden van de juiste haakjes die voor zowel gemeente, maatschappelijke organisaties als beleggers goed werken. Meer met elkaar in gesprek gaan over wat er precies nodig is in een wijk draagt bij aan een steviger programma voor sociaal sterke wijken.
Meedoen?
Dutch Green Building Council en Alliantie Sociale Duurzaamheid willen in de toekomst vaker langs in wijken om te leren van lokale partners. En te onderzoeken wat er nodig is en wat marktpartijen kunnen doen om een bijdrage te leveren aan sociale waarde met en voor de wijk.
Doe je ook graag mee? Of ken je een locatie die een bezoek waard is? Laat het ons weten via a.verbrugge@dgbc.nl.
