Eerlijk wonen: de integrale opgave in beeld

De wooncrisis is actueler dan ooit. Hoe zorgen we voor voldoende, betaalbare én duurzame woningen – voor nu en in de toekomst? Waar hebben we het eigenlijk over als we spreken over ‘de woonopgave’? Wat is de werkelijke uitdaging?

Downloaden

Dit is een publicatie van het Nederlandse consortium ‘Eerlijk Wonen’ bestaande uit Dutch Green Building Council (DGBC), Platform Woonopgave en Platform31.

Eerlijk Wonen is een Nederlands-Duitse samenwerking die, in opdracht van de Laudes Foundation, gedurende twee jaar onderzoek doet naar de twee grootste uitdagingen binnen de woonopgave: hoe kunnen we zorgen voor meer betaalbare woningen zonder de planeet verder uit te putten? Deze publicatie bevat een zeer brede opgavestelling van de woonopgave. Het behandelt de kwantitatieve, fysieke, financiële, sociale en de planetaire opgave binnen de Nederlandse context. Deze brede blik toont enerzijds de complexiteit van de opgave, maar biedt tegelijkertijd een doorzicht naar potentiële oplossingen van een integrale benadering.

Het doel van ‘Eerlijk Wonen’ is om toe te werken naar concrete oplossingen. De opgavestelling is de eerste stap. Momenteel werken we aan het vervolg; het (fysiek) in kaart brengen van zo’n 250 verzamelde wetten en regels die de woonopgave bevatten en daarmee de knoppen van ons woonbeleid vormen. Dit geeft een helder beeld waar en hoe mogelijke knelpunten weggenomen kunnen worden. In nauw overleg met de stakeholders uit het veld, gebruiken we deze ‘kaart van ons woonbeleid’ om concrete, betaalbare en toekomstbestendige oplossingen voor te stellen.

In het rapport gaan we in op:

De kwantitatieve opgave: het woningtekort, demografische ontwikkelingen en huishoudensverdunning. In 2025 is er een tekort van ruim 400.000 woningen, vooral door vergrijzing, groei van het aantal alleenstaanden en migratie. De behoefte aan nieuwe woningen zal na 2038 naar verwachting afnemen, maar de huidige tekorten zijn urgent.

De fysieke opgave: het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad, het vinden van geschikte bouwlocaties en het omgaan met infrastructuur en mobiliteit. De potentie van het beter benutten van bestaande woningen is groot, maar er zijn ook uitdagingen zoals funderingsproblemen, energielabels en beperkte bouwgrond.

De financiële opgave: betaalbaarheid, het functioneren van het financiële systeem en de rol van corporaties. De prijzen van koopwoningen zijn sterk gestegen, waardoor betaalbaarheid voor veel huishoudens buiten bereik is geraakt. Ook corporaties staan onder druk door een niet-duurzaam financieel model.

De sociale opgave: ongelijkheid, brede welvaart en zeggenschap. De woningmarkt vergroot de kloof tussen insiders en outsiders, starters en doorstromers, en tussen huurders en kopers. Woonwensen en -behoeften van woningzoekenden worden onvoldoende meegenomen, en burgers hebben vaak weinig invloed op hun woonomgeving.

De planetaire opgave: klimaat, grondstoffen en biodiversiteit. De woningbouw overschrijdt planetaire grenzen, met hoge CO₂-uitstoot, gebruik van schaarse grondstoffen en negatieve impact op natuur en biodiversiteit. Klimaatrisico’s zoals overstromingen, droogte en hitte vragen om een toekomstbestendige aanpak.

Het rapport bevat de belangrijkste inzichten, cijfers en dilemma’s. Niet alleen de omvang van het woningtekort komt aan bod, maar ook de kansen van het beter benutten van de bestaande voorraad, het belang van betaalbaarheid, de impact op het klimaat en de noodzaak van integraal beleid. Zo wordt de échte opgave in beeld gebracht: eerlijk wonen als gezamenlijke, integrale en urgente uitdaging.