BioBuilt: van verkenning naar versnelling van biobased bouwen

Hoe zorgen we ervoor dat biobased bouwen niet langer een niche blijft, en uitgroeit tot een vanzelfsprekend onderdeel van de bouwsector?

Anna Verbrugge

Voor TNO begon die zoektocht zo’n vijf jaar geleden met een fundamentele vraag: heeft TNO voldoende kennis, expertise en meerwaarde om een rol te spelen in de nieuwe wereld van houtbouw en biobased materialen? Binnen TNO was er in de afgelopen decennia veel kennis opgebouwd over de toepassing van traditionele bouwmaterialen zoals beton, cement, asfalt en staal. Ook was er kennis van de materiaaleigenschappen van hout, maar nog niet over het toepassen ervan in massieve houtbouwsystemen en van biobased bouwmaterialen. Door een toenemende vraag vanuit de markt naar duurzame alternatieven, besloot TNO haar expertise verder in te zetten voor het ontwikkelen van biobased bouwmaterialen. Dit vormt de aanleiding voor BioBuilt: een innovatiecentrum waar TNO deze nieuwe bouwmaterialen kan ontwikkelen, testen en produceren.

Beelden: TNO

Een proeftuin voor innovatie

Binnen BioBuilt werkt TNO samen met een breed netwerk van partners aan uiteenlopende innovaties. Zo doen zij onderzoek naar:

hergebruik van hout en de toepassing van Nederlands hout

toepassing van vezels uit landbouwgewassen en reststromen
nieuwe bindertechnologieën voor plaatmaterialen en biocomposieten

Om deze innovaties mogelijk te maken beschikt BioBuilt over geavanceerde apparatuur voor productie en testen. Waaronder een vingerlasstraat, een vacuümpers voor CLT en Glulampers. Daarnaast beschikt TNO over:

persen met uiteenlopende temperaturen, drukken en afmetingen
een CNC frees waarmee ze elementen tot 8×3 meter tot kant en klare prefab bouwdelen kunnen maken.

een CT-scanner die metaaldeeltjes opspoort in secundair hout

apparatuur om bouwtechnische prestaties van gebouwdelen te testen. Zo komt er een grote dubbele klimaatkast waarin ze complete bouwdelen onder verschillende klimaatomstandigheden kunnen testen.

Momenteel werkt TNO aan de productie van proefseries van circulair CLT en Glulam (gelijmd gelamineerd hout), en plaatmaterialen op basis van Nederlandse vezelgewassen en reststromen.

Op weg naar 80% biobased grondstoffen

Het gebruik van circulaire grondstoffen kan een bijdrage leveren aan de reductie van de CO₂-uitstoot van de bouwsector. Deze zullen alleen niet voldoende zijn om aan de toekomstige materiaalvraag te voldoen. Biobased materialen kunnen een belangrijk deel van de oplossing vormen, en sluiten aan op een toenemende vraag vanuit opdrachtgevers, architecten en gebruikers naar gebouwen met een lagere milieu-impact.

‘’Momenteel is naar schatting slechts 20% van de grondstoffen in de bouw biobased. Dat aandeel zal richting 2050 moeten groeien naar 80%. Om dit mogelijk te maken is samenwerking tussen alle partijen in de keten nodig: van grondstofproducent tot gebouweigenaar.’’ – Ron Oorschot, business developer bij TNO

Belangrijke stappen voor opschaling

Volgens TNO zijn er nog stappen te maken om verder op te schalen in het toepassen van biobased bouwmaterialen. Eén daarvan is praktische kennis over het ontwerpen, detailleren, toepassen en onderhouden van biobased bouwmaterialen. Ook zijn er nog vragen over prestaties, beschikbaarheid en levensduur. Het zorgvuldig testen en valideren van materialen is daarom een belangrijk onderdeel van het werk binnen BioBuilt.

Daarnaast hebben opdrachtgevers een belangrijke rol in de keten.

‘’Wanneer opdrachtgevers biobased materialen actief gaan uitvragen, ontstaat er een markt die producenten en leveranciers stimuleert om verder te investeren in innovatie en opschaling.’’ – Ron Oorschot, business developer bij TNO

Kennis en ervaringen delen als versneller

Tot slot ziet TNO een belangrijke kans om de circulaire en biobased transitie verder te versnellen: het actief delen van kennis en ervaringen. Door lessen uit projecten openlijk te bespreken, fouten zichtbaar te maken en succesvolle oplossingen breed beschikbaar te stellen, kan de sector sneller leren en opschalen.

Precies daarin ligt ook de kracht van een faciliteit als BioBuilt: niet alleen nieuwe materialen ontwikkelen, maar ook de kennis en het vertrouwen vergroten om biobased bouwen van innovatie naar standaardpraktijk te brengen.